اما در همين چهار دوره ما با جريانات روشنفكرى در ابعاد گونه‌گونه مواجه بوديم . در يك تقسيم‌بندى علمى ، مستند ، با طرح و تحقيق مصاديق آن مىتواندبه « شاخه » هاى روشنفكرى كه همگى در تعارض بنيادين با اسلام ، قرآن و تشيع بودند ، بر شمرد خصوصاً شاخه‌هاى : 1 . شاخه روشنفكرى لائيك آشكار غير دينى 2 . شاخه روشنفكرى لائيك ضد دين ، معارض با اسلام 3 . شاخه روشنفكرى التقاطى « 1 » به اصطلاح دينى كه مفاهيم دينى به محتواى ضد آن در مسير التقاط و تفسيرهاى بىپايه و اساس و حتى ضد دينى گرفتار آمد . 4 . روشنفكرى لائيك ناسيونال ، سلطنت‌طلب 5 . روشنفكرى لائيك ناسيونال ، ليبرال 6 . روشنفكرى لائيك ماركسيست ، ماترياليست ، كمونيست 7 . روشنفكرى التقاطى دينى در اشكال : الف : روشنفكر سوسيال دموكراتيك ب : روشنفكر لائيك ماركسيست ج : روشنفكر ماركسيست سوسياليست د : روشنفكر ليبراليست علم زده 8 . شايد يكى از كارآمدترين جريان روشنفكرى ضد دينى در تاريخ معاصر بايد به : روشنفكران ژورناليست‌ها ، رمان نويس‌ها ، شاعران ، مترجمان . . . كه اگر به ظاهر غير سياسى نشان مىدادند ، اما مروج فرهنگ و انديشه غربى « 2 » و يا وابسته به تشكيلات و احزاب گونه‌گون بودند . « 3 » و اين است كه آغاز غربگرايى در ايران ، دوره غربزدگى ، حاكميت غرب زدگان ، كارنامه غرب‌زدگان سراسر بيراهه ، كژراهه ، انحراف ، انحطاط ، ضد فرهنگ ، تمدن و سنت ملت ما بود و اما در انديشه مرحله نهايى بازگشت به خويشتن ، بازگشت « 4 » به اسلام در ايران ، نقش مراجع و علما ، حكما ، فلاسفه ، عرفا در حفظ اسلام ، دفاع از قرآن ، ترويج و تبليغ معارف تشيع ، تقابل و مقاومت در برابر استبداد و استعمار در طى يكصد و اندى سال كه بايد به صورت مفصل و مستند مورد بررسى قرار گيرد . مسلماً در ايران سهم صاحبان انديشه و عمل ، مراجع و عارفان كه در طى سال‌هاى متوالى در عرصه « جهاد فرهنگى » ، « جهاد سياسى » ، جهاد و قتال » از حريم و حرمت اسلام و مسلمين دفاع نمودند . چه با « قلم » و گسترش معارف الهى ، يا تربيت شاگردان برجسته ،

--> ( 1 ) - علل گرايش به ماديگرى ، علامه شهيد مرتضى مطهرى ، تهران ، صدرا ( 2 ) - نگاهى به تاريخچه روشنفكرى در ايران ، جلد اول ، شهريار زرشناس ، كتاب صبح ، ، 1382 ، صفحات 128 - 124 ) ( 3 ) - كانون نويسندگان به روايت اسناد ساواك ، تهران ، مركز بررسى اسناد تاريخى . ( 4 ) - جامعه شناسى غرب‌گرايى ، حجت‌الاسلام و المسلمين دكتر سيد علىمحمد نقوى ، تهران ، اميركبير ، 1361